Cichowo i okolice — atrakcje gminy Krzywiń, które warto zobaczyć na weekend

Cichowo — dwór Bukowieckich i 350-letnia lipa

Cichowo, w którym stoi nasz drewniany domek, ma swoją historię udokumentowaną od 1237 roku — kiedy komes Józef z rodu Awdańców nadał wieś klasztorowi w Lubiniu. Przez ponad pięćset lat była więc dobrami benedyktyńskimi. Po pruskiej konfiskacie majątków klasztornych w 1797 roku wieś trafiła do skarbu państwa, by w 1844 wrócić w polskie ręce — kupił ją Stanisław Zakrzewski, uczestnik Powstania Listopadowego.

Najważniejszym zabytkiem Cichowa jest dwór neobarokowy z 1908 roku, wzniesiony dla Mieczysława Bukowieckiego — generała brygady Wojska Polskiego, który po demobilizacji w 1918 roku zaangażował się w przygotowania do Powstania Wielkopolskiego (w dworze gromadzono broń, organizowano lokalny oddział). Zaprojektował go Roger Sławski, jeden z czołowych architektów polskich tamtej epoki. Budynek częściowo wykorzystuje mury wcześniejszego dworu z XVIII wieku. Sam generał zmarł w Cichowie w 1931 roku; jego rodzinę (wdowę Aleksandrę i dzieci) wysiedlono w grudniu 1939, dwór zajęła okupacja, a dziś mieści się tu ośrodek oazowy ruchu „Domowy kościół".

Tym, co naprawdę robi wrażenie, jest jednak park. 6,3 hektara, drzewostan około 200-letni, kilkanaście drzew o wymiarach pomnikowych. Wśród nich legenda parku — lipa drobnolistna zwana „benedyktyńską", datowana na 350 lat, o obwodzie pnia 590 centymetrów. Na mapie Polski jest niewiele drzew tej rangi. Spacer po parku zajmie pół godziny, samo postanie pod lipą — drugie tyle.

Lubiń — opactwo benedyktynów, 6 km od Cichowa

Najpoważniejsza historyczna atrakcja okolicy. Pierwszej fundacji klasztoru dokonał król Bolesław Śmiały około 1075–1076 roku, sprowadzając do Wielkopolski benedyktynów z Leodium (dziś Liège). Druga akcja fundacyjna, już za Bolesława Krzywoustego (1137–1138), przebiegła za pośrednictwem rodu Awdańców — z komesem Michałem na czele. To jedno z najstarszych opactw na ziemiach polskich.

W XII wieku przy klasztorze działało skryptorium słynne z pięknych rękopisów. Co ciekawe — wielce prawdopodobne, że przebywał tu przez jakiś czas Gall Anonim, pierwszy polski kronikarz, który był zakonnikiem. Klasztor odwiedzili m.in. książę Władysław Łokietek (1296 rok, ugoda z Henrykiem Głogowskim), prezydenci Wojciechowski i Mościcki, prymas Wyszyński (1975), Adam Mickiewicz.

Co konkretnie zobaczyć? Kościół Narodzenia NMP — pierwotnie romański z XI/XII wieku, przebudowany na gotyk i ostatecznie zwieńczony barokowo. W środku barokowa polichromia, ołtarz główny z lat 1730–38 z obrazem „Narodzenie NMP" Paula Trogera, stalle z wrocławskiego warsztatu Jana Jerzego Urbańskiego, rokokowe tabernakulum. Obok kościoła rośnie kasztanowiec — pomnik przyrody, 520 cm obwodu, 25 metrów wysokości.

Drugim ważnym budynkiem jest kościół św. Leonarda — jeden z cenniejszych zabytków romańskich w Wielkopolsce. Pierwotne romańskie mury z ciosów granitowych zachowały się w części nawy i kwadratowego prezbiterium. W środku raczej surowy wystrój, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z początku XVII wieku. Spokojne miejsce.

O 2,5 km za Lubiniem, w okolicach dawnego folwarku Wyganowo, rośnie „dąb św. Bernarda" — 500 cm obwodu pnia. Spod niego wypływa źródełko, którego woda według lokalnej tradycji ma właściwości lecznicze. To dobre miejsce na piknik podczas leśnego spaceru.

Lubiniowi poświęciliśmy zresztą osobny tekst — Klasztor w Lubiniu — średniowieczne serce Wielkopolski.

Krzywiń — średniowieczny gród z gotyckim kościołem

Stolica gminy, ok. 12 km od Cichowa. W XI wieku był to gród leżący na wyspie w rozlewiskach Obry, zwany Góra albo Kriwin. Prawa miejskie nadał Krzywiniowi w 1257 roku książę Przemysław I — z inicjatywy benedyktynów lubińskich, którzy byli właścicielami okolicznych dóbr.

Co warto zobaczyć:

• Kościół parafialny św. Mikołaja — gotycki, z cegły w układzie polskim. Prezbiterium z połowy XV wieku, nawa dobudowana po 1515. W środku późnorenesansowy ołtarz fundacji mieszczanina krzywińskiego z 1628 roku, trzykondygnacyjny, z sześcioma rzeźbami świętych.
• Ratusz z 1905 roku w pierzei Rynku, z zegarem w fasadzie. Charakterystyczny element panoramy miasteczka.
• Dwa wiatraki-koźlaki — przy ul. Bojanowskiego z 1698 roku i przy ul. Mostowej z 1803. Wpisane do rejestru zabytków, jedyne dwa w granicach miasta.
• Kościół poewangelicki przy ul. Chłapowskiego, eklektyczny z XIX/XX wieku. Po remoncie z lat 90. pełni funkcję kaplicy pogrzebowej.
• Pomnik Powstańców Wielkopolskich przy szkole na ul. Strzeleckiej (1978).

Krzywiń jest niewielki — całe centrum obejdziesz spokojnym tempem w półtorej godziny. Dobre miejsce na sobotnie przedpołudnie, zwłaszcza jeśli zaczynasz weekend od zakupów na Rynku.

Kopaszewo — pałac Chłapowskich i ślad Mickiewicza

Około 10 km od Cichowa. Wieś od 1844 roku należała do generała Dezyderego Chłapowskiego — postaci ważnej dla Wielkopolski, uczestnika kampanii napoleońskich i powstania listopadowego. W rękach Chłapowskich Kopaszewo pozostało do 1939.

Pałac jest klasycystyczny, zbudowany w 1800-1801 dla Ludwika Skórzewskiego, odbudowany po pożarze w 1892. W salonie zachowały się dwa piece z 1801 roku. Dziś mieści się tu dyrekcja Zakładu Nasienno-Rolnego spółki „Danko" i — co dla turysty istotne — Izba Pamięci Adama Mickiewicza. Wieszcz przebywał tu w 1831 roku, podczas tej samej wyprawy do Wielkopolski, w której gościł też u Bojanowskich w Bielewie.

Wokół pałacu rozciąga się 11,75-hektarowy park krajobrazowy przekształcony w 1894 przez architekta Augustyna Denizota. Naprzeciw pałacu — aleja ponad 100-letnich platanów. Pod jednym z dębów, według tradycji, odpoczywał Mickiewicz.

Z Kopaszewa wyrusza też Kopaszewska Droga Krzyżowa — 16-kilometrowy szlak prowadzący do kościoła w Rąbiniu, gdzie pochowana jest Zofia Chłapowska-Koźmianowa. Dla osób w dobrej kondycji to pełnodniowy spacer historyczny ze stacjami klasycystycznymi i kapliczkami z XIX wieku.

Rąbiń — groby Chłapowskich i ślad Kościuszki

Kościół parafialny śś. Piotra i Pawła w Rąbiniu sięga początków XIII wieku — według Jana Długosza nawet XII. Obecna budowla z XV/XVI wieku zawiera fragmenty murów romańskich. Na cmentarzu kościelnym znajdują się płyty nagrobne rodziny Chłapowskich, w tym samego generała Dezyderego Chłapowskiego (zm. 1879) i jego żony Antoniny z Grudzińskich. Jest też nagrobek Joanny Grudzińskiej — księżnej łowickiej, żony wielkiego księcia Konstantego.

W centrum wsi stoi głaz narzutowy z tablicą upamiętniającą przystąpienie Wielkopolski do Powstania Kościuszkowskiego — odsłonięty w dwusetną rocznicę, w 1994 roku. To tutaj kończy się też Kopaszewska Droga Krzyżowa.

Jak zaplanować weekend?

Wszystkie atrakcje mieszczą się w promieniu kilkunastu kilometrów. Realistyczny plan na dwa dni z bazą w naszym domku:

Sobota — historia

• Rano: spacer wokół Jeziora Cichowo, kawa w domku
• 10:00 — przejazd do Lubinia (6 km), zwiedzanie opactwa i kościoła św. Leonarda (1,5–2 h)
• Obiad w którejś z okolicznych restauracji
• Popołudnie: Krzywiń, Rynek, kościół św. Mikołaja, ratusz (1,5 h)
• Wieczór: park dworski w Cichowie, lipa benedyktyńska

Niedziela — natura i Mickiewicz

• Rano: śniadanie na tarasie
• 10:30 — Kopaszewo, pałac i Izba Pamięci Mickiewicza (1 h), spacer po parku z alei platanów
• Rąbiń — groby Chłapowskich, głaz powstańczy (45 min)
• Powrót przez las do Lubinia, dąb św. Bernarda i źródełko (1 h, dobry teren do pikniku)
• Wieczór: kominek w domku

Dwa dni wystarczą, żeby zaliczyć wszystko bez pośpiechu, z czasem na dobre jedzenie i spacery. Trzy — jeśli chcesz też dorzucić aktywność nad jeziorem: kajak, rower, pomost. O tym piszemy w osobnym tekście: Jezioro Cichowo — aktywności wokół wody.